Rybnik testuje europejskie narzędzia. Zdrowie zaczyna się od przestrzeni

W Rybniku zdrowie zostało rozłożone na mapy, dane i parkowe ścieżki. To tutaj europejski projekt JA PreventNCD sprawdza, czy miasto można projektować tak, by wspierało codzienne funkcjonowanie mieszkańców, a nie tylko organizację ruchu i zabudowy. W tle są liczby, które robią wrażenie, ale jeszcze mocniej wybrzmiewa pytanie o to, jaką rolę w profilaktyce odgrywa ulica, zieleń i dostępna przestrzeń. Podczas kwietniowych warsztatów temat wybrzmiał bez urzędowego chłodu – konkretnie i z myślą o długim zdrowotnym oddechu miasta.

• Rybnik znalazł się w projekcie, który obejmuje pół Europy
• Zielone miasto pod lupą naukowców i urzędników
• Dwa narzędzia pokazują, jak planować zdrowszą przestrzeń

Rybnik znalazł się w projekcie, który obejmuje pół Europy

Miasto od ponad dwóch lat uczestniczy w JA PreventNCD – przedsięwzięciu Komisji Europejskiej poświęconym profilaktyce chorób niezakaźnych i nowotworów. Skala jest duża: budżet projektu sięga 95,5 mln euro, a po stronie partnerów widnieje 106 instytucji z 25 państw. Wśród nich są jednostki zdrowia publicznego, miasta i ośrodki naukowe, które próbują przełożyć wiedzę medyczną na język planowania przestrzennego.

W Polsce beneficjentem projektu jest Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach , a Rybnik pełni rolę miasta pilotażowego. To oznacza, że właśnie tutaj testowana jest część rozwiązań przygotowanych w europejskim konsorcjum.

„Rybnik uczestniczy w działaniach projektu, skupionych wokół zdrowych środowisk życia. Uczymy się, jak zdrowe planowanie przestrzenne wpływa na jakość życia mieszkańców” – mówi Monika Kubisz, Główny Specjalista w Wydziale Rozwoju Miasta, koordynująca projekt.

W trakcie rozmów towarzyszących warsztatom mocno wybrzmiał też szerszy kontekst. Specjaliści przypominali, że o długości życia decyduje nie tylko medycyna, ale również miejsce zamieszkania, dostęp do zieleni, ruchu i spokojniejszego otoczenia. W Polsce różnice między powiatami sięgają nawet ponad ośmiu lat, a w przypadku kobiet około 6,5 roku. Dla miasta to sygnał prosty, choć niewygodny: profilaktyka zaczyna się dużo wcześniej niż w gabinecie lekarskim.

Zielone miasto pod lupą naukowców i urzędników

Podczas warsztatów 13 i 14 kwietnia w Rybniku o zdrowiu rozmawiali nie tylko eksperci medyczni. Przy stole zasiedli radni, urzędnicy odpowiedzialni za planowanie przestrzenne, rozwój miasta i politykę społeczną, a także przedstawiciele jednostek i spółek miejskich oraz organizacji społecznych. To ważne, bo właśnie w takich miejscach rozstrzyga się, czy miasto będzie sprzyjało spacerom, odpoczynkowi i aktywności fizycznej, czy raczej będzie je utrudniało.

„Miasta są centrami rozwoju i innowacji, ale jednocześnie wiążą się z wieloma wyzwaniami zdrowotnymi” – podkreśla dr hab. nauk o zdrowiu, prof. SUM Katarzyna Brukało.

W jej ocenie zagrożeniami są m.in. zanieczyszczenie powietrza, hałas, brak ruchu i izolacja społeczna. Jednocześnie właśnie w mieście kryje się duży potencjał poprawy jakości życia. Zieleń, rozwiązania oparte na przyrodzie oraz przestrzenie przyjazne pieszym mogą łagodzić skutki codziennych obciążeń, jeśli są dostępne dla wszystkich, a nie tylko dla wybranych dzielnic czy grup wiekowych.

To spojrzenie ma znaczenie praktyczne także dla Rybnika. W mieście, które sprawdza narzędzia tworzone w ramach europejskiego projektu, chodzi nie o hasła, ale o konkretne decyzje: gdzie pojawi się cień, jak poprawić dojście do parku, jak planować tereny zielone tak, by były naprawdę użyteczne dla dzieci, seniorów i osób poruszających się pieszo.

Dwa narzędzia pokazują, jak planować zdrowszą przestrzeń

Eksperci z Włoch, Francji i Śląskiego Uniwersytetu Medycznego przywieźli do Rybnika dwa rozwiązania wypracowane w projekcie JA PreventNCD. Pierwsze z nich, My Green Space, sprawdzono w Parku im. Adama Fudalego. Narzędzie pozwala oceniać, w jaki sposób istniejące tereny zielone mogą wpływać na zdrowie, a także porządkować dane o przestrzeniach zielonych. Dzięki temu miasto może nie tylko liczyć drzewa i skwery, lecz także lepiej oceniać ich dostępność, jakość i funkcjonalność.

Drugie rozwiązanie, NBS4HUE, służy do porównywania różnych wariantów opartych na przyrodzie i ich możliwych skutków dla zdrowia, środowiska i jakości życia. Nie wskazuje jednej gotowej recepty. Raczej pomaga podejmować rozsądne decyzje tam, gdzie potrzeba równowagi między kosztami, przestrzenią i potrzebami ludzi.

Wspólny mianownik obu narzędzi jest czytelny. Mają wspierać takie planowanie miasta, w którym zieleń nie jest dodatkiem na końcu inwestycji, lecz jednym z elementów wpływających na codzienny komfort mieszkańców. Chodzi także o bardziej naturalną mobilność – pieszą i rowerową – oraz o przestrzeń przyjazną najmłodszym i najstarszym.

„Wizyta w Rybniku była ważnym etapem testowania tych narzędzi” – podsumowuje prof. Brukało.

Jej zdaniem zebrane doświadczenia pomogą dopracować rozwiązania tak, by mogły być wykorzystane szerzej, także w innych miastach Europy. A Rybnik zyskuje coś więcej niż udział w projekcie. Staje się miejscem, w którym zdrowie zaczyna się od decyzji o tym, jak wygląda najbliższe otoczenie.

na podstawie: Urząd Miasta w Rybniku.