Beata Guczalska z Juliuszem za biografię Konrada Swinarskiego

Podczas jubileuszowej gali w Rybniku publiczność mogła usłyszeć o teatrze, który zmieniał Polskę, i o człowieku stojącym za przemianą. Nagrodę otrzymała autorka, która zamiast sensacji wybrała drobiazgowy reporterski rys życia. Na scenie pojawiły się dawne twarze nagrody, a rozmowy powracały do pytania o granice biografii jako gatunku.

• Zwyciężczyni i portret Konrada Swinarskiego
• Jubileuszowa gala w Rybniku przy Rybnickich Dniach Literatury
• Kapituła oceniała dokumentację i warsztat

Zwyciężczyni i portret Konrada Swinarskiego

Tegoroczną, jubileuszową, dziesiątą edycję Górnośląskiej Nagrody Literackiej Juliusz wygrała Beata Guczalska za książkę Konrad Swinarski. Biografia ukryta, opublikowaną przez Wydawnictwo Literackie. Recenzenci i jurorzy podkreślali, że autorka zrezygnowała z taniego skandalu na rzecz wnikliwego odtworzenia drogi artystycznej oraz psychologii reżysera, który zapisał się w historii polskiego teatru.

W biografii Guczalskiej czytelnik znajdzie nie tylko opisy pracy nad przełomowymi inscenizacjami, lecz także próbę uchwycenia wewnętrznych sprzeczności postaci — pasji, lęków i samotności, które towarzyszyły Swinarskiemu przez całe życie. Ta wielowymiarowa perspektywa była jednym z argumentów kapituły przy wyborze zwyciężczyni.

“Ależ to jest biografia! Beata Guczalska znakomicie planuje opowiadanie o swoim bohaterze. Unika sensacyjności, dobrze punktuje wątpliwości, eksponuje szarość zamiast jednoznaczności bieli i czerni, widzi nie tylko to, co blisko, ale i to, co dalej, łączy wybitność z możliwymi potknięciami. Czyta się tę książkę nie tylko jako wartko napisaną, drobiazgowo udokumentowaną, pełną napięcia i istotnych faktów relację z życia legendarnego reżysera teatralnego, Konrada Swinarskiego, ale także jako zapis ważnego etapu w teatrze, tego momentu, kiedy sztuka odradzała się po wojnie i nie odwracając się od tradycji, szukała takiego sposobu wyrazu, który dobrze rezonowałby we współczesności. Guczalska zdaje się pisać o człowieku, który cały czas był w drodze, nieustannie w pracy, ciągle w twórczym zaangażowaniu, zawsze w sytuacji „pomiędzy”. Tę energię i zmianę udaje się autorce celnie i z dużym talentem pisarskim uchwycić.”

— prof. Bernadetta Darska

Jubileuszowa gala w Rybniku przy Rybnickich Dniach Literatury

Finałowa ceremonia, wpisana w program Rybnickich Dni Literatury, miała charakter spotkania środowiska literackiego: na scenie pojawili się poprzedni laureaci, nominowani i członkowie kapituły. Podczas wręczenia nagrody prezydent miasta Piotr Kuczera przekazał zwyciężczyni statuetkę i czek o wartości 60 tysięcy złotych.

Gala była okazją do rozmów o roli biografii w badaniu dziejów kultury i o tym, jak opisać artystę, nie zatracając kontekstu epoki. Organizatorzy podkreślili rangę tej, już dziesiątej, edycji nagrody, przyznawanej od 2016 roku.

Kapituła oceniała dokumentację i warsztat

Przewodniczącym Kapituły jest prof. Tadeusz Sławek. W jury zasiadali m.in. prof. Bernadetta Darska (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski), red. Katarzyna Janowska (TVP, Onet), prof. Zbigniew Kadłubek (Uniwersytet Śląski) oraz red. Ewa Niewiadomska (Radio Katowice). Sekretarz nagrody to Aleksandra Klich.

Jury doceniło zarówno rzetelność badawczą książki, jak i literacki sposób opowiadania. W ocenie nie zabrakło refleksji nad tym, jak biografia może równocześnie być dokumentem i narracją, która tworzy nowe rozumienie postaci historycznej.

“Autorka wnikliwie opisuje każdy szczegół składający się na legendarną charyzmę Swinarskiego. Ten opis ma subtelne i miękkie odcienie, by za moment zmienić się w lepki koszmar przeżyć artysty i wrażliwca, który nie potrafi zapanować nad plątaniną sprzeczności zajmujących jego głowę. Fascynuje ta, doskonale ujęta przez autorkę, dwoistość natury Swinarskiego. Mamy przed sobą człowieka o nieodpartym uroku, uwodziciela, którego wywody każdorazowo odkrywają nowe karty rzeczywistości. Dzięki drobiazgowemu researchowi i umiejętności literackiego opowiadania, „Konrad Swinarski. Biografia ukryta” staje się nie tylko opowieścią o artyście, ale również o polskim teatrze XX wieku – jego odrodzeniu po wojnie, poszukiwaniach nowych form i relacji między artystą a społeczeństwem.”

— red. Ewa Niewiadomska

Na końcu gali podkreślono znaczenie nagrody dla promowania dobrze udokumentowanych i wartościowo napisanych biografii. Organizatorzy zapowiedzieli kontynuację wyróżniania książek, które łączą badawczą rzetelność z literackim warsztatem.

na podstawie: UM Rybnik.